Κατασκευή οργάνων

Το όνειρό μου να μπορέσω να κατασκευάζω όργανα το είχα από μικρός. Νομίζω για πολλούς – ιδίως μουσικούς – η ιδέα αυτή ακούγεται τουλάχιστον ελκυστική. Όταν σε ηλικία 18 τών ανέβηκα στην Αθήνα, και συνέχισα τα μαθήματά μου με το Ross εκείνος με ενθάρρυνε πολύ και με βοήθησε ώστε να ακολουθήσω το μονοπάτι αυτό.

Στη συνέχεια, επί πολύ καιρό περνούσα σε καθημερινή βάση από το μαγαζί του Παύλου Ερευνίδη στα Εξάρχεια (τον οποίο μαζί με το μάστορα Δημήτρη Ραπακούσιο θεωρώ δασκάλους μου στην οργανοποιία). Ο Παύλος με δίδαξε πολλά για τη χρήση των εργαλείων της οργανοποιίας και με βοήθησε στο να εμπιστεύομαι το χέρι μου και να μη διστάζω να ρισκάρω..

Τα μουσικά όργανα πρέπει να συνδυάζουν πολλές αρετές. Πρέπει να έχουν ευχάριστο και δυνατό ήχο, να αντέχουν στο χρόνο και να είναι όμορφα στο μάτι. Το κυριότερο όμως είναι να αρέσουν και να εμπνέουν αυτόν που τα παίζει. Οι σχέσεις του οργανοποιού με το μουσικό που θα παραγγείλει όργανο είναι ιδιαίτερες, ο οργανοποιός δε, οφείλει να ακούσει και να κατανοήσει τις ιδιαίτερες  του κάθε μουσικού – πελάτη και να βρει τον τρόπο να τις υλοποιήσει.

Προτιμώ να κατασκευάζω όργανα που γνωρίζω τον ήχο τους επειδή ξέρω να τα παίζω. Έτσι φτιάχνω κυρίως λύρες, λαούτα μπουλγαριά, και παλιά και σύγχρονα σάζια.

Λύρες

Με τη βοήθεια και τις υποδείξεις του Ross έχουμε καταφέρει να φτάσουμε σε πολύ καλό επίπεδο τις λύρες με συμπαθητικές χορδές, που πρώτος εκείνος επινόησε. Έτσι σήμερα υπάρχουν, ένα μικρό μοντέλο με 12 συμπαθητικές ( με μία τέτοια λύρα ο Ross είχε ηχογραφήσει τα cd «Πνοή», «Ελέυθερο σημείο» κλπ..), ένα μεσαίο με 17 συμπαθητικές (“An – Ki”, «Συναύγεια», «Πέρα από τον Ορίζοντα») και ένα μεγάλο μοντέλο το οποίο ο Ross και η Κέλυ Θωμά χρησιμοποιούν τώρα. Εγώ, Ο Ζαχαρίας Σπυριδάκης, Ο Δημ. Αποστολάκης, ο Γ. Κοντογιάννης και ορισμένοι άλλοι συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε το μεσαίο μοντέλο.

Εκτός από τις λύρες με συμπαθητικές χορδές κατασκευάζω και τρίχορδες, μικρές και μεγάλες. Σύντομα θα ετοιμάσω και λύρες σύγχρονες τύπου Σταγάκη. Ο Μανόλης Σταγάκης ήταν ο σημαντικότερος κατασκευαστής του περασμένου αιώνα, και ο άνθρωπος που έδωσε τη μορφή στη λύρα που παίζεται σήμερα στα γλέντια και τις παρέες στην Κρήτη.

Οι λύρες φτιάχνονται από μουριά ή κελεμπέκι (Maple) στο σώμα και Κατράνι (Cedrus Libani) στο καπάκι. Αν και στο σώμα είναι δυνατόν να χρησιμοποιήσει κανείς και άλλα ξύλα, το κατράνι στο καπάκι μοιάζει αναντικατάστατο. Το κακό είναι ότι έχει πια απαγορευτεί η κοπή και το εμπόριο αυτού του ξύλου, και έτσι είναι πολύ δύσκολο να βρει κάποιος και να προμηθευτεί μια ποσότητα. Το καλό όμως είναι πως στην Κρήτη και σε άλλα νησιά υπάρχει άφθονο σε στέγες παλαιών σπιτιών, όπου εισάγονταν κατά κόρον την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Έτσι όποια κομμάτια κατράνι κι αν βρούμε σήμερα, σε τέτοια παλιά σπίτια είμαστε σίγουροι πως είναι ηλικίας τουλάχιστον 120 ετών

Λαούτο.

Το δυσκολότερο όργανο κατασκευαστικά είναι το λαούτο. Αυτό οφείλεται στην ιδιαιτερότητά του που οι χορδές δένουν απευθείας στον καβαλάρη, όπως στην κλασσική κιθάρα, οπότε είναι δύσκολη η στήριξη του καπακιού, ώστε το όργανο να αντέχει μεν, να έχει ωραίο ήχο δε. Στα λαούτα αναλόγως τον πελάτη που θα το πάρει, είναι δυνατόν εφόσον το μεταχειρίζεται σκληρά να έχει λίγο πιο κρατημένο ήχο, ή αν είναι πολύ μαλακός παίχτης, να έχει πιο απελευθερωμένο και πλούσιο σε αρμονικές ήχο. Για να πω την αλήθεια, προτιμώ τα δεύτερα.

Τα λαούτα φτιάχνονται από παλίσανδρο κυρίως στο σκάφος και έλατο στο καπάκι. Εναλλακτικά χρησιμοποιώ κελεμπέκι, ή μουριά. Το μήκος χορδής είναι 74εκ και κουρδίζουν E A D G. Στη στεριανή εκδοχή το μήκος χορδής είναι 68 – 70 εκ και το κούρδισμα A D G C.

Μπουλγαρί.

Το Μπουλγαρι προϋπήρχε στην Κρήτη του λαούτου, είναι δε γνωστό σε εμάς από της ηχογραφήσεις του τελευταίου πρωτομάστορα παίχτη Στέλιου Φουσταλιεράκη. Τα τελευταία χρόνια ο Ross Daly, ο Περικλής Παπαπετρόπουλος, ο Λαμπης Ξυλούρης, το συγκρότημα «Παλαιινά Σεφέρια» κ.α. έβγαλαν στην επιφάνεια πάλι το όργανο αυτό.

Το Μπουλγαρί φτιάχνεται από ένα κομμάτι σκαμμένης παλιάς μουριάς από μεσοδόκια, δοκάρια δηλαδή παλιών σπιτιών. Το καπάκι τους είναι έλατο ή κατράνι.

Σάζι

Έχω κατασκευάσει και ορισμένα σάζια, ακολουθώντας τις μεθόδους κατασκευής τους στην Τουρκία. Το μειονέκτημα των παλιών Ελλήνων μαστόρων είναι πως, όταν δοκίμασαν να φτιάξουν ένα σάζι, έκαναν του κεφαλιού τους (θεωρώντας εαυτούς ανώτερους και εξυπνότερους από τους γείτονες…) υποπίπτοντας σε σοβαρά λάθη. Έτσι (δικαιολογημένα) με τα χρόνια έχει δημιουργηθεί μία δυσπιστία προς τους έλληνες μαστόρους για το όργανο αυτό, την οποία φιλοδοξώ να ανατρέψω.

Έχω κατασκευάσει αρκετά kopuz σαν αυτό που χρησιμοποιεί ο αγαπημένος μου μουσικός  Erkan Ogur αλλά και cogur, baglama, cura και divan. Τα Kopuz τα σκάβω μόνος μου από παλιά μουριά, όπως και τα μπουλγαρί, ενώ για τα σύγχρονα Τουρκικά σάζια αγοράζω τα σκάφη από την Τουρκία.

Διακόσμηση.

Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και κατόπιν επιθυμίας του μουσικού, μπορώ να διακοσμήσω τα όργανα που κατασκευάζω με φυσικά υλικά όπως το όστρακο και η ταρταρούγα. Εξαιτίας της δυσκολίας στο να βρει κανείς αυτά τα υλικά πια, και των πολλών ωρών που απαιτούνται, το κόστος της διακόσμησης είναι αυξημένο, μπορεί δε σε ορισμένες περιπτώσεις να διπλασιάσει την τιμή του οργάνου, ακριβώς επειδή χρειάζεται τον διπλάσιο χρόνο για να αποπερατωθεί.